«Ιστιοπλοϊκή και ηλεκτροκίνητη μεταφορά οικολογικών προϊόντων στο Αιγαίο και τη Μεσόγειο: Ένα πιλοτικό πείραμα»

Για τους επόμενους 18 μήνες η ΚοινΣΕπ Ιστία Αιγαίου και το Dock - Συνεργατικός Χώρος Κοινωνικής & Αλληλέγγυας Οικονομίας θα υλοποιήσουν ένα έργο με την χρηματοδότηση του Πράσινου Ταμείου και πιο συγκεκριμένα μέσα από το πρόγραμμα «Καινοτόμες δράσεις με τους πολίτες, άξονας Προτεραιότητας 3 – Φυσικό περιβάλλον και καινοτόμες δράσεις 2020», το οποίο θα αφορά μια πειραματική εφαρμογή ιστιοπλοϊκής και ηλεκτροκίνητης θαλάσσιας μεταφοράς οικολογικών προϊόντων στο Αιγαίο και τη Μεσόγειο. Οι στόχοι πάνω στους οποίους θα εργαστούμε είναι αφενός η διασυνδεσιμότητα των νησιών και η μεταφορά προϊόντων, με την αιολική ενέργεια και με μηδενικό αποτύπωμα άνθρακα και αφετέρου, η προστασία του περιβάλλοντος με την ενίσχυση και επέκταση της καλλιέργειας οικολογικών προϊόντων, χωρίς τη χρήση χημικών ουσιών.

Τα παραπάνω θα επιτευχθούν, μεταξύ άλλων, μέσα από την δημιουργία μελετών για τη μείωση εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στις διανησιωτικές μεταφορές, την καταγραφή των ιστιοπλοϊκών και δεδομένων ηλεκτροκίνησης του σκάφους, τη μετατροπή του σκάφους σε ηλεκτροκίνηση, τη διασύνδεση και το χτίσιμο συνεργασιών με παραγωγούς οικολογικής καλλιέργειας. Το έργο αποσκοπεί στην πιλοτική εφαρμογή ενός καινοτόμου και περιβαλλοντικά βιώσιμου μοντέλου μετακινήσεων και μεταφορών προσαρμοσμένων στις απαιτήσεις αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής και της προστασίας του περιβάλλοντος.

Επιπλέον, το έργο αναδεικνύει ένα σοβαρό πρόβλημα αυτό της έλλειψης διανησιωτικής σύνδεσης: πολλά νησιά του Ανατολικού και του Δυτικού Αιγαίου (Σποράδες) ή του Βορείου και του Νοτίου Αιγαίου έχουν πολύ περιορισμένη ή μηδενική σύνδεση μεταξύ τους. Τα άμεσα αποτελέσματα είναι μια σοβαρή αύξηση στα μίλια μεταφοράς τροφίμων αφού η μεταφορά πρέπει να διέρχεται από τα κύρια λιμάνια, αλλά και η αναστολή της μεταφοράς τοπικών αγαθών που διαδίδουν τον πολιτισμό και τον πολιτισμό κάθε τόπου.

Το έργο στοχεύει να γίνει καλή πρακτική για την περαιτέρω υλοποίηση, επέκταση και υιοθέτηση μεταφορών χωρίς εκπομπές σε μικρή και μεσαία κλίμακα. Έτσι, για πρώτη φορά εφαρμόζεται οικολογική ιστιοπλοΐα-μεταφορά στην Ελλάδα, χώρα με πολλά νησιά και μεγάλη ακτογραμμή με πολλά λιμάνια, ενώ παράλληλα συνδέει τη χώρα με τη διαρκώς αυξανόμενη τάση σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο. Ταυτόχρονα θα γίνουν δράσεις δημοσιότητας προς τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και τις τοπικές αρχές για τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις των θαλάσσιων μεταφορών και την προώθηση της ιστιοπλοΐας ως μέσο μεταφοράς και μετακίνησης οικολογικών προϊόντων μικρής κλίμακας μεταξύ των νησιών.

Δράσεις - Νέα

1Φάση 1: Ιστιοπλοϊκός γύρος για συλλογή δεδομένων

Από το καλοκαίρι του 2021, έχει ξεκινήσει η υλοποίηση του έργου «Ιστιοπλοϊκή και ηλεκτροκίνητη μεταφορά οικολογικών προϊόντων στο Αιγαίο και τη Μεσόγειο: Ένα πιλοτικό πείραμα».

 

Το συνολικό έργο αφορά στην εφαρμογή ιστιοπλοϊκής και ηλεκτροκίνητης θαλάσσιας μεταφοράς οικολογικών προϊόντων στο Αιγαίο και τη Μεσόγειο. Άμεσοι στόχοι του είναι η εξασφάλιση της διασυνδεσιμότητας των νησιών και της μεταφοράς προϊόντων, με μηδενικό αποτύπωμα άνθρακα και πηγές ενέργειες την αιολική και την ηλεκτρική, καθώς και η προστασία του περιβάλλοντος μέσα από την ενίσχυση και επέκταση της καλλιέργειας βιολογικών προϊόντων, χωρίς τη χρήση χημικών ουσιών, στα νησιά του Αιγαίου.

 

Στην πρώτη φάση του έργου, ολοκληρώθηκε ο πρώτος γύρος του Αιγαίου με το ιστιοπλοϊκό ΛΑΦΡΗ σε μια διαδρομή 18 νησιών (Κέα, Άνδρο, Σκύρο, Σκόπελο, Αλόννησο, Λήμνο, Λέσβο, Χίο, Ικαρία, Σάμο, Πάτμο, Κάλυμνο, Αμοργό, Σαντορίνη, Σχοινούσα, Πάρο, Σύρο και Τήνο) όπου έγινε η πλήρης καταγραφή μετεωρολογικών δεδομένων, μετρήθηκαν οι αποστάσεις, υπολογίστηκε η οικονομία καυσίμων κ.ο.κ. Στην ίδια διαδρομή έγιναν γνωριμίες, συναντήσεις και καταγραφή παραγωγών που παράγουν με αγροοικολογικές μεθόδους έτσι ώστε να αναπτυχθεί ακόμα περισσότερο το ήδη υπάρχον δίκτυο της Κοινσεπ Ιστία Αιγαίου.

 

Τα είδη των δεδομένων που συλλέχθηκαν είναι γεωγραφικά, μετεωρολογικά δεδομένα, δεδομένα σχετικά με ιστιοπλοϊκές τεχνικές που απαιτούνται κατά την πλεύση στο Αιγαίο καθώς και δεδομένα κατανάλωσης καυσίμου. Πιο συγκεκριμένα, έγινε καταγραφή των αποστάσεων μεταξύ των νησιών, ιδιαιτερότητες συγκεκριμένων λιμανιών, αποτύπωση ιστιοπλοϊκών πληροφοριών σε συνδυασμό με τις καιρικές συνθήκες και τη γεωγραφία των νησιών, σημεία που χρήζουν προσοχής και κατάλληλης προετοιμασίας από το πλήρωμα. Η επεξεργασία αυτών των δεδομένων θα χρησιμοποιηθεί για την καλύτερη διασύνδεση των νησιών μέσα από τον ιστιοπλοϊκό γύρο του σκάφους στο μέλλον αλλά και για την επιλογή του κατάλληλου ηλεκτροκίνητου κινητήρα.

 

Σχετικά με την κατανάλωση καυσίμου, ενώ στη συμβατική συνθήκη η κατανάλωση θα ήταν περίπου 450 λίτρα, στον ιστιοπλοϊκό γύρο που πραγματοποιήθηκε καταναλώθηκαν μόλις 100 λίτρα. Επίσης, αυτή η κατανάλωση θα μπορούσε να είναι ακόμη πιο χαμηλή αν δεν είχε παρουσιαστεί ζημιά στα πανιά του σκάφους.

 

Όσον αφορά την εύρεση παραγωγών, έγινε έρευνα ανά νησί, σε όλα τα νησιά που αποτελούσαν μέρος του γύρου. Οι παραγωγοί επιλέχθηκαν βάσει της μικρής κλίμακας παραγωγής τους σε τοπικό επίπεδο, του τρόπου καλλιέργειας της γης (πιστοποίηση βιολογικής καλλιέργειας ή μέθοδοι φυσικής καλλιέργειας, αγροοικολογίας, περμακουλτούρας κ.α.) αλλά και της επιθυμίας έτσι ώστε η μεταφορά των προϊόντων τους να γίνεται με μηδενικό οικολογικό αποτύπωμα. Με αυτόν τον τρόπο, ουσιαστικά διασφαλίζεται πως η φιλοσοφία που έχουν οι παραγωγοί για την καλλιέργεια του προϊόντος τους (προστασία του περιβάλλοντος μέσω οικολογικής καλλιέργειας των προϊόντων τους) επεκτείνεται και στη μεταφορά γεγονός που τους ενδιέφερε ιδιαίτερα.

 

Όσον αφορά την εύρεση εμπορικών χώρων διάθεσης των οικολογικών προϊόντων, κυρίως έγινε από τις επαφές των παραγωγών και το δίκτυο διάθεσης βρίσκεται σε πρώτη φάση στα νησιά του γύρου αλλά στο μέλλον θα συμπεριληφθούν μέρη από την Στερεά Ελλάδα και το εξωτερικό. Έτσι δημιουργήθηκε ένας κατάλογος ενδιαφερομένων από φυσικά πρόσωπα μέχρι μικρά καταστήματα και εστιατόρια. Οι χώροι διάθεσης έχουν προτεραιότητα την προμήθεια οικολογικών προϊόντων, ορισμένα καταστήματα διέπονται από τις αρχές του δίκαιου εμπορίου, άλλα είναι φορείς Κοινωνικής Αλληλέγγυας οικονομίας και όλοι ενδιαφέρονται για την μεταφορά των προϊόντων με μηδενικό οικολογικό αποτύπωμα.

 

Στις περισσότερες περιπτώσεις οι παραγωγοί εκδήλωσαν ενδιαφέρον να αναθέσουν στην ΚΟΙΝ.Σ.ΕΠ. την μεταφορά προϊόντων που προς το παρόν μεταφέρονται με το συμβατικό τρόπο και αυτό συνέβη και από την πλευρά των χώρων διάθεσης οι οποίοι επίσης εκδήλωσαν ενδιαφέρον να αναθέσουν στην ΚΟΙΝ.Σ.ΕΠ. την μεταφορά συγκεκριμένων προϊόντων που παραλαμβάνουν από παραγωγούς από τα νησιά του Αιγαίου. Επίσης, στο μέλλον η ΚΟΙΝ.Σ.ΕΠ. θα είναι σε θέση να δικτυώσει και παραγωγούς με χώρους διάθεσης που δεν συνεργάζονται ακόμα αλλά που ανήκουν και οι δύο στο δίκτυο της ΚΟΙΝ.Σ.ΕΠ.

 

Συνολικά πραγματοποιήθηκαν 53 επισκέψεις σε παραγωγούς και 19 επαφές με χώρους διάθεσης. Ενδεικτικά αναφέρονται τα κύρια προϊόντα των παραγωγών που είναι ελαιόλαδο, τυρί, βότανα, κρασί, μαστίχα οικολογικής/βιολογικής καλλιέργειας τα οποία ανήκουν και στην κατηγορία των παραδοσιακών προϊόντων για τον κάθε τόπο.

 
2Το ιστιοπλοϊκό σκάφος Pelago μετατράπηκε σε ηλεκτροκίνητο και ξεκινάει το ταξίδι του
Πέρασαν κιόλας επτά μήνες από την έναρξη του έργου «Ιστιοπλοϊκή και ηλεκτροκίνητη θαλάσσια μεταφορά οικολογικών προϊόντων στο Αιγαίο και στη Μεσόγειο: Ένα πιλοτικό πείραμα» με την χρηματοδότηση του Πράσινου Ταμείου και έχουν ολοκληρωθεί ήδη οι πιο σημαντικές φάσεις του έργου! Πραγματοποιήθηκαν οι πρώτοι γύροι του Αιγαίου, ένας καλοκαιρινός 18 νησιών (Κέα, Άνδρος, Σκύρος, Σκόπελος, Αλόννησος, Λήμνος, Λέσβος, Χίος, Ικαρία, Σάμος, Πάτμος, Κάλυμνος, Αμοργός, Σαντορίνη, Σχοινούσα, Πάρος, Σύρος και Τήνος) συν 4 επιπλέον νησιά (Φούρνοι, Λειψοί, Ίος, Πόρος) και ένας μικρότερος τον Σεπτέμβριο διάρκειας 21 ημερών, που περιλάμβανε 10 νησιά Κέα, Άνδρος, Τήνος, Ικαρία, Κάλυμνος, Λειψοί, Σάμος, Χίος, Λέσβος, Σκύρος, Λαύριο συνολικής απόστασης 750 μιλίων. Γνωριμία και εποικοδομητικές συζητήσεις με παραγωγούς για να ενταχθούν στο δίκτυο και να μεταφέρουν τα οικολογικά προϊόντα τους χωρίς ορυκτά καύσιμα -αποκλειστικά με το πανί και τον άνεμο- ήταν ο κύριος στόχος που επετεύχθη. Βρεθήκαμε με πάνω από 50 μικρούς παραγωγούς επισκεφτήκαμε τα χωράφια και τις εγκαταστάσεις τους, συμφωνήσαμε ότι πρέπει να συμβάλλουμε όλοι στη μείωση των εκπομπών CO2 κατά την παραγωγή, επεξεργασία και μεταφορά των αγαθών και ανανεώσαμε το ραντεβού μας για το επόμενο καλοκαίρι του 2022. Κατά τη διάρκεια της πλεύσης έγινε συλλογή και καταγραφή γεωγραφικών, μετεωρολογικών δεδομένων καθώς κατανάλωσης καυσίμου. Πιο συγκεκριμένα, έγινε καταγραφή των αποστάσεων μεταξύ των νησιών, ιδιαιτερότητες συγκεκριμένων λιμανιών, αποτύπωση ιστιοπλοϊκών πληροφοριών σε συνδυασμό με τις καιρικές συνθήκες και τη γεωγραφία των νησιών, σημεία που χρήζουν προσοχής και κατάλληλης προετοιμασίας από το πλήρωμα. Η επεξεργασία αυτών των δεδομένων θα χρησιμοποιηθεί για την καλύτερη διασύνδεση των νησιών μέσα από τον ιστιοπλοϊκό γύρο του σκάφους στο μέλλον αλλά και για την επιλογή του κατάλληλου ηλεκτροκίνητου κινητήρα. Από τον Ιανουάριο 2022 τo σκάφος Pelago, παραμένει στο νησί Τριζόνια Κορινθίας – λόγω κλειστού Ισθμού – και όλες οι εργασίες μετατροπής του γίνονται εκεί. Στο παρακάτω σύνδεσμο μπορείτε να δείτε live σύνδεση από τα Τριζόνια https://www.youtube.com/watch?v=_nGS3HmrO7Y Ο καπετάνιος Λουκάς Γκουρτσογιάννης με τον ηλεκτρολόγο μηχανικό Norbert Bode, εγκατέστησαν τον ηλεκτρικό κινητήρα και έκαναν όλες τις συνδέσεις που απαιτούνται για να παράγεται ηλεκτρισμός μέσω ηλιακών πάνελ και ανεμογεννήτριας. Το απόγευμα της Πέμπτης 14 Απριλίου πραγματοποιήθηκε η πρώτη έξοδος από το λιμάνι των Τριζονιών μόνο με τον ηλεκτρικό κινητήρα για δοκιμή. Με αντίθετο άνεμο 15kt και 4.2 kW κατανάλωση ενέργειας πιάσανε ταχύτητα άνω των 4kt . Έκαναν το γύρο του νησιού Τριζόνια απόστασης περίπου 4.5 ΝΜ. Σε 20 λεπτά ολοκληρώθηκε ο γύρος με συνολική κατανάλωση ενέργειας 3.5 kWh, λιγότερο από 15% της μπαταρίας. Σήμερα, Παρασκευή 15 Απριλίου 2022, το πρώτο ηλεκτροκίνητο ιστιοπλοϊκό σκάφος στην Ελλάδα ξεκινάει την πρώτη του διαδρομή κάνοντας το γύρο της Πελοποννήσου με ελλιμενισμό στο Λαύριο. Η μείωση της χρήσης θερμικών κινητήρων στα σκάφη αναψυχής αλλά και στις μεταφορές είναι πλέον πραγματικότητα, πραγματοποιούνται από συνεργατικούς φορείς κοινωνικής αλληλέγγυας οικονομίας και πιστεύουμε ότι ανοίγει ο δρόμος για μεγαλύτερης κλίμακας εφαρμογές. Επίσης σε λίγες μέρες θα είναι διαθέσιμες η μελέτη για την εισαγωγή της ηλεκτροκίνησης σε ιστιοφόρα σκάφη και η έκθεση μείωσης αερίων θερμοκηπίου στις θαλάσσιες μεταφορές. Stay tuned!